Kiedy straż miejska może użyć siły?

Użycie siły przez straż miejską to temat, który budzi emocje. W praktyce strażnik nie może „się szarpać” z każdym, kto nie zgadza się z mandatem. Ma jednak konkretne uprawnienia, gdy ktoś stawia opór, ucieka albo stwarza zagrożenie. Poniżej wyjaśniamy, w jakich sytuacjach straż miejska może użyć siły, jak to wygląda krok po kroku i jakie masz prawa jako osoba, wobec której podejmowana jest interwencja.

Jakie są podstawy do użycia siły przez straż miejską?

Straż miejska może użyć siły fizycznej lub środków przymusu bezpośredniego tylko w wyjątkowych sytuacjach. Chodzi przede wszystkim o ochronę życia, zdrowia i bezpieczeństwa innych osób, a także o wykonanie konkretnych czynności służbowych – np. ujęcie osoby.

Najczęstsze powody użycia siły to m.in.:

• agresywne zachowanie wobec strażników lub innych osób,
• próba ucieczki osoby ujętej lub zatrzymywanej,
• czynny opór przy legitymowaniu, ujęciu czy doprowadzaniu,
• konieczność natychmiastowego działania przy zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia (np. wtargnięcie do lokalu, gdy ktoś potrzebuje pomocy).

Zanim strażnik użyje siły, powinien wyraźnie wydać polecenie, uprzedzić o konsekwencjach i – jeśli to możliwe – wezwać do podporządkowania się. Siła nie może być „karą”, tylko sposobem na opanowanie sytuacji i wykonanie interwencji.

Użycie siły przy legitymowaniu i ujęciu osoby

Podstawowe czynności straży miejskiej to m.in. legitymowanie i ujęcie osoby do przekazania Policji. Szczegółowo opisujemy to we wpisie „Czy straż miejska może legitymować?”, a tutaj skupiamy się na samym użyciu siły.

1. Odmowa podania danych a siła fizyczna

Jeśli strażnik ma prawo żądać Twoich danych (np. przy popełnieniu wykroczenia), a Ty konsekwentnie odmawiasz, może dojść do ujęcia i doprowadzenia na Policję. Gdy próbujesz się wyrwać, odepchnąć strażnika czy uciec, może użyć siły fizycznej – np. chwycić za ręce, przytrzymać, obezwładnić.

2. Ujęcie i doprowadzenie na Policję

Straż miejska nie ma własnych aresztów. Osoba zatrzymana w praktyce jest przekazywana Policji. W trakcie doprowadzania strażnik może:

• zastosować chwyty obezwładniające,
• założyć kajdanki, jeśli istnieje ryzyko ucieczki lub agresji,
• doprowadzić Cię do radiowozu i przewieźć w bezpiecznych warunkach.

O zastosowanych środkach strażnik sporządza notatkę służbową. Możesz później odnieść się do niej w skardze lub postępowaniu przed sądem.

Jakie środki przymusu może stosować straż miejska?

Zakres środków przymusu bezpośredniego strażników miejskich jest węższy niż w Policji, ale wciąż dość szeroki. W praktyce strażnik może użyć m.in.:

• siły fizycznej – chwytów obronnych i obezwładniających,
• kajdanek – na ręce zakładane z przodu lub z tyłu, zależnie od sytuacji,
• pałki służbowej – przy odpieraniu ataku lub obronie przed agresją,
• ręcznych miotaczy substancji obezwładniających (np. gazu), w wyjątkowych sytuacjach,
• środków technicznych służących do zatrzymania pojazdu – oczywiście w zgodzie z przepisami ruchu drogowego.

Każdy środek powinien być zastosowany w sposób proporcjonalny – czyli nie „na zapas”, tylko dokładnie w takim zakresie, jaki jest potrzebny do opanowania sytuacji.

Zasady: proporcjonalność, stopniowanie i bezpieczeństwo

Nawet jeśli są podstawy do użycia siły, strażnik musi przestrzegać kilku kluczowych zasad. To one odróżniają profesjonalną interwencję od nadużycia.

Proporcjonalność

Siła powinna być dostosowana do zagrożenia. Inaczej wygląda interwencja wobec osoby głośno protestującej, a inaczej wobec kogoś, kto próbuje wyrwać strażnikowi pałkę lub atakuje przechodniów.

Stopniowanie

Zazwyczaj strażnik zaczyna od:

• wyraźnego polecenia słownego,
• ostrzeżenia o konsekwencjach i możliwym użyciu siły,
• dopiero potem stosuje chwyty, kajdanki czy inne środki.

Bezpieczeństwo

Użycie siły ma ograniczyć zagrożenie, a nie je zwiększyć. Dlatego strażnik powinien tak prowadzić interwencję, by nie narażać życia i zdrowia Twojego, swojego ani osób postronnych.

Twoje prawa przy użyciu siły przez strażników

To, że strażnik ma prawo użyć siły, nie oznacza, że jesteś bezradny. Masz konkretne prawa – zarówno w trakcie interwencji, jak i po niej.

• prawo wiedzieć, kto prowadzi interwencję – strażnik powinien okazać identyfikator i podać formację,
• prawo poznać powód interwencji – jaki czyn zarzucono, czego dotyczy wezwanie,
• prawo do pomocy medycznej, jeśli doznałeś obrażeń przy użyciu siły,
• prawo złożenia skargi na sposób przeprowadzenia interwencji – do komendanta straży, prezydenta/burmistrza lub sądu.

Jeśli w wyniku interwencji zostałeś też ukarany mandatem, pamiętaj, że możesz odmówić jego przyjęcia, a sprawę rozstrzyga wtedy sąd. Szczegóły znajdziesz we wpisie „Mandat od straży miejskiej – kiedy możesz odmówić przyjęcia?”.

Przeczytaj też: Uprawnienia straży miejskiej – sprawdź, co mogą, a czego nie mogą funkcjonariusze

FAQ – najczęstsze pytania o użycie siły przez straż miejską

Podsumowanie – kiedy straż miejska może użyć siły?

Straż miejska może użyć siły tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony życia, zdrowia, mienia lub do wykonania konkretnych czynności służbowych – np. ujęcia osoby stawiającej opór. Zanim do tego dojdzie, strażnik powinien jasno wydać polecenia i ostrzec przed konsekwencjami.

Jeśli uważasz, że interwencja była prowadzona nieprawidłowo albo siła została użyta nieproporcjonalnie, masz prawo to zakwestionować – złożyć skargę lub domagać się wyjaśnień. Warto znać swoje prawa, ale też pamiętać, że spokojna współpraca ze strażnikami zwykle pozwala uniknąć eskalacji.